Per Akracia – Fenikso Nigra
Oni parolas pri libera merkato kvazaŭ ĝi estus sinonimo de homa libereco. Sed la merkato neniam estis libera dum ekzistas hierarkioj, kiuj devigas homojn vendi sian tempon por ne suferi mankon. Libera estas tiu, kiu povas rifuzi; kiu havas aŭtonomion super sia propra vivteno; kiu ne dependas de la permeso de alia por ekzisti. Por tiuj, kiuj vivas sub tia dependeco, la merkato estas kaĝo alivestita kiel ŝanco.
La libereco, kiun la merkato gloras, estas ĉiam la libereco de tiuj, kiuj ordonas super tiuj, kiuj obeas. Libera por dungi kaj maldungi, libera por trudi laborhorojn kaj salajrojn, libera por amasigi proprieton dum aliaj pagas por loĝi, moviĝi kaj pluvivi. Ne ekzistas libervola interŝanĝo kiam la alternativo estas malsato, eldomigo aŭ forlaso. Tio, kion oni nomas kontrakto, estas administrata devigo.
Oni nomas tion konkurenco. En la praktiko, temas pri nature prezentita hierarkio. Homoj konkuras pri panpecetoj dum posedantoj, akciuloj kaj rentistoj decidas, kiu havos aliron al la bazaj rimedoj. La problemo ne estas nur kiu profitas, sed la mema ekzisto de pozicioj, kiuj koncentras decidpovon super la vivo de aliaj. Ne sufiĉas ŝanĝi administrantojn — necesas aboli la logikon de komando.
Kiam entreprenoj postulas ion, ili ricevas subvenciojn, polican protekton kaj leĝojn tajloritajn laŭmezure. Kiam laboristoj sin organizas, ili alfrontas subpremon, maldungojn kaj krimigon. La ŝtato ne agas kiel neŭtrala arbitracianto; ĝi funkcias kiel garantianto de la merkata ordo. Privatigi aŭ ŝtatigi apenaŭ ŝanĝas ion, se la strukturo restas: kelkaj decidas, multaj obeas.
La merkata diskurso transformas ekspluatadon en ŝancon. Se iu ne prosperas, oni diras, ke mankis peno. Se iu riĉiĝas ekspluatante la laboron de aliaj, oni nomas tion entreprenemo. Tiel, regado fariĝas merito kaj submetiĝo fariĝas persona elekto. Struktura perforto malaperas sub la lingvo de individua respondeco.
La merkato ne respondas al homaj bezonoj; ĝi respondas al pagkapablo. Ĝi produktas abundon kie estas mono kaj malabundon kie estas homoj. Nutraĵoj estas forĵetataj ĉar ili ne estas profitdonaj, dum komunumoj malsatas. Loĝejoj restas malplenaj atendante valoraltiĝon, dum familioj dormas surstrate. Tio ne estas fiasko de la sistemo — tio estas ĝia normala funkciado.
Dum ni akceptas privatan proprieton kaj hierarkion kiel naturajn, ni akceptas ke niaj vivoj dependu de la volo de dungantoj, mastroj kaj administrantoj. Ne ekzistas libera merkato kiam la supervivo estas ostaĝo de tiuj, kiuj regas rimedojn. Ne ekzistas libereco kiam vivi signifas obei.
Demandado de la merkato ne signifas proponi alian centron de komando; ĝi signifas nei ĉian formon de komando super la vivo. Ni defendas horizontalan organizadon, reciprokhelpon kaj rektan mastrumadon de la spacoj, kiujn ni loĝas, kaj de la rimedoj, kiujn ni produktas. Vera libereco komenciĝas kiam ni ĉesas peti permeson por ekzisti kaj komencas kolektive decidi, sen mastroj nek ŝtatoj, kiel ni volas vivi.
En memmastrumado ni estas dignaj kaj liberaj homoj!
